WEEK 07 – Overgewicht bij kinderen: verder kijken dan de kilo’s

 
DEN BOSCH – Om af te vallen zijn er twee dingen nodig: minder calorieën en meer bewegen. Maar daar begint het niet volgens de partijen die met succes in Den Bosch overgewicht bij kinderen aanpakken. Stap één is kijken of er een onderliggend probleem is.

Annemiek Steenbekkers 16-02-19, 10:06 Bron: Brabants Dagblad

Iris Langenbach (10) uit Den Bosch wordt sinds vorig jaar vanwege haar overgewicht begeleid door jeugdverpleegkundige Ino van de Rijt. © Roy Lazet

,,Er was altijd wel iets waardoor ik verdrietig thuis kwam’’, vertelt de 10-jarige Iris Langenbach. ,,Kinderen die stomme grappen maakten en over me roddelden.’’ Of, minstens zo’n nare vorm van pesten, haar compleet negeerden. ,,Wij merkten dat er wat was doordat Iris steeds minder naar buiten ging’’, aldus vader Eric Langenbach. Ze ging veel eten, snoepen en belandde in de spiraal van zwaarder worden en onder meer moeilijker mee kunnen bij het sporten op school.

Fijn om te zeggen waar ze mee zit

Bij een regulier bezoek aan het consultatiebureau, voor de 9-jaarsprik, werd vorig jaar maart haar gewicht – op de grens van overgewicht en obesitas – besproken en daarna is er een plan gemaakt. Met daarin een rol voor onder meer de ouders, de school en jeugdverpleegkundige Ino van de Rijt die ze ongeveer een keer per kwartaal ziet. ,,Wel fijn ja. Ik moet zeggen waar ik altijd mee zat. Dat lucht op.’’

Bij een kind speelt bijna altijd meer dan alleen ongezond eten of te weinig bewegen.

Edgar van Mil, Kinderarts JBZ

Het is deze zogenaamde ketenaanpak die na vier jaar proefdraaien gevat is in een landelijk model en waarbij Den Bosch – GGD Hart voor BrabantJeroen Bosch Ziekenhuis en gemeente – een voorlopersrol vervult. Twee belangrijke dingen daarbij: de brede samenwerking – van ziekenhuis tot professionals in de wijk, van jeugdverpleegkundige tot sportbegeleider en het eigen netwerk van gezin, familie en vrienden – en verder kijken dan de kilo’s. 

Om af te vallen zijn er twee dingen nodig: minder calorieën en meer bewegen. Maar daar begint het niet volgens de betrokken partijen. Stap één is kijken of er een achterliggend probleem is zoals bijvoorbeeld relatieproblemen van de ouders, schulden of – in het geval van Iris – pesten.

De ouders houden de regie

,,Bij een kind speelt bijna altijd meer dan alleen ongezond eten of te weinig bewegen’’, stelt Edgar van Mil, kinderarts in het JBZ. ,,De kracht van onze aanpak zit in centrale zorgverlening door een GGD-jeugdverpleegkundige in combinatie met het intensief betrekken van het hele sociale en professionele netwerk. De ouders houden de regie, maar kunnen rekenen op ondersteuning op moeilijke momenten. Dichtbij, in hun eigen omgeving.’’

Als ouder moet je meewerken, maar het afvallen moet ook geen obsessie worden.

Eric Langenbach, Vader Iris

Jeugdverpleegkundige Van de Rijt laat Iris heel bewust ook zelf nadenken over stappen die ze kan zetten. ,,Dat werkt beter dan zeggen wat ze moet doen en is goed voor haar zelfvertrouwen.’’ Wat ze bijvoorbeeld bedacht is ‘gezonder drinken’. ,,Water vind ik niet zo lekker. Nu drink Crystal Clear. Ik snoep minder en ik houd een beetje bij hoeveel calorieën ik op een dag binnen krijg.’’

Pa en ma ondersteunen waar ze kunnen. ,,We houden er rekening mee bij het boodschappen doen. Als we koeken kopen, dan zijn het koeken die zij niet lust en soms verstoppen we snoep.’’ Ze denken mee over geschikte sporten en houden de tijd dat Iris aan de computer zit in de gaten. ,,Als ouder moet je meewerken, maar het afvallen moet ook geen obsessie worden. Wat lastig is bij het sporten is dat je in Den Bosch meteen een jaar aan een vereniging vastzit. Om iets uit te kunnen proberen, zou een termijn van drie maanden prettiger zijn.’’

Ze voelt zich buitengesloten

Iris fitnesst – op eigen initiatief een half uur langer dan het oorspronkelijke programma – maar heeft haar ideale sport nog niet gevonden. Ze voelt zich buitengesloten en dat geldt ook voor haar nieuwe school in Den Bosch. Het pesten is aangepakt en niet zo erg als op haar vorige school in Rosmalen. Al wordt ze nog wel eens voor dikzak uitgemaakt. ,,Ik ga wel weer iets meer naar buiten. Ben met mijn zusje naar het schoolplein geweest. Het probleem is altijd dat kinderen niet leuk tegen me doen.’’

Van de kilo’s die ze sinds vorig voorjaar verloor zijn er rond de feestdagen weer een aantal bijgekomen, maar inmiddels zakt de teller weer. Van de Rijt: ,,Gedragsverandering is heel moeilijk en op deze leeftijd al helemaal. Dan heb je geen zin in gezeur. En je moet ook gewoon kind kunnen zijn en iets lekkers kunnen eten. In de loop van de tijd gaan we kijken: wat is haalbaar? Waar het om gaat is dat je lekker in je vel zit en niet gepest wordt.’’

Volgende maand zien ze elkaar weer. Dan hoopt Iris weer wat kilo’s kwijt te zijn.

Op één na belangrijkste oorzaak van ziekten

Overgewicht en obesitas zijn na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten in Nederland. Bijvoorbeeld hart- en vaatziekten of diabetes. In 2017 had 48,7 procent van de volwassenen overgewicht en 13,5 procent van de kinderen van 4 tot en met 17 jaar. Daarvan is er bij 10,7 procent sprake van matig overgewicht en bij 2,8 procent van ernstig overgewicht (obesitas). Van de volwassenen met overgewicht heeft 13,9 procent obesitas.

Binnen het werkgebied van de GGD Hart voor Brabant – 25 gemeenten in Midden-Brabant en Brabant-Noord – was vorig jaar 12,1 procent van de 2- tot en met 15-jarigen te zwaar. Dat zijn 19.100 kinderen. Bij 3.800 van hen is er sprake van obesitas. Voor de stad Den Bosch geldt hetzelfde percentage van 12,1 procent: bijna 2.800 kinderen van wie 600 met obesitas.

Overgewicht komt vaker voor bij meisjes (13,5 procent) dan bij jongens (10,8).